هر شهر و روستایی سنت های خاص خود را برای عزاداری در ایام محرم دارند، قدیمی ترین و سنتی ترین عزاداری که در بین مردم آذری زبان مرسوم بوده و هنوز هم ادامه دارد، عزاداری “شاخسی – واخسی” یا “شاه حسین گویان” است.
ریشه لغوی ” شاخسی – واخسی ” دقیقا مشخص نیست اما عده ای آن را مخفف و تغییر یافته ” شاه حسین – وای حسین ” می دانند.
عزاداری شاخسی از چند روز مانده به محرم آغاز و تا ظهر عاشورا ادامه دارد که در آن عزاداران شانه به شانه یکدیگر (به نشانه اتحاد و انسجام) در صف های طولانی ایستاده و با سر دادن نوای زیبای ” شاخسی – واخسی ” از کوچه ها و خیابان ها گذر می کنند.
با گذشت زمان و در سایه غفلت مسئولان، این عزاداری از شکل سنتی خود تغییر یافته و با ظهور طبل و سنج ها شکل جدیدی به خود گرفته اند.
طبل هایی که در هیچ حدیث و روایتی بر استفاده آن ها تاکید نشده و حتی در عزاداری های مرسوم گذشته هم خبری از آن نیست.
در توجیه استفاده از طبل عده ای می گویند برای ایجاد نظم در عزاداری ها استفاده می شود اما توجه به آسیب های بی شمار طبل، هر فرد دلسوزی را به کنار گذاشتن این ابزار از عزاداری ها وا می دارد.
از مهم ترین آسیب طبل ها این است که با پیدایش این ابزار خطر انحراف سنتی ترین عزاداری آذری زبانان تقویت شده که با صداهای مهیب خود اجازه شنیده شدن نوای زیبای شاخسی – واخسی را نمی دهند. نوایی که اصلی ترین مبنای هیات های شاه حسین گویان است.
علاوه بر این متاسفانه در سال های اخیر شاهد آن هستیم که رقابت هیات های “شاه حسین گویان” در استفاده بیشتر از طبل ها شکل گرفته است؛ رقابتی که دور شدن عزاداری ها از شکل متعارف خود را به دنبال داشته و شور حسینی را بدون شعور حسینی ترویج می دهند.
آسیب دیگری که میتوان به استفاده از طبل در عزاداری ها بر شمرد، تضییع حقوق شهروندی است حقوقی که با صدای زیاد و ناهنجار طبل ها ضایع شده و باعث آزردگی مردم می شود.
حقی که در هر شرایطی باید لحاظ گردد و در احادیث و روایات نیز صریحا بر حفظ آن تاکید شده است.
رهبر انقلاب در فرمایشات خود در تاریخ ششم شهریور ماه ۱۳۶۶ به عزاداران حسینی فرمودند: توصیه‌ى من به عزاداران این است که موجبات ناراحتى مردم را فراهم نکنند… این حرف که: «نه! مال امام حسین است کسى که خوابش نمى‌برد مى‌خواهم خوابش نبرد»، این حرف غلطى است، به هیچ‌وجه مورد قبول نیست. بعضى‌ها – شنیده شده – سینه زنى مى‌کنند پشت بلندگو. خب سینه زنى پشت بلندگو چرا؟ یا روضه‌خوانى و مرثیه‌خوانى و سخنرانى اگر بناست از بلندگو پخش بشود، باید در بین مستمعین پخش بشود. در خیابان، در پشت بام، در محله که مستمعى ندارد این گوینده! در داخل مجلس مستمع دارد و اگر احتیاج هست آن‌جا بلندگو بگذارید. بیرون مجلس، ساعتهاى دیروقت شب، مردم را اذیت کردن، یک بیمار را از خواب انداختن، این با هیچ منطق اسلامى و حسینى تطبیق نمى‌کند